Szorstka, łuszcząca się plama na czole, nosie, małżowinie usznej lub grzbiecie dłoni bywa uznawana za przesuszenie. Jeżeli utrzymuje się mimo pielęgnacji, może jednak odpowiadać rogowaceniu słonecznemu, czyli zmianie powstającej pod wpływem wieloletniej ekspozycji na promieniowanie ultrafioletowe.

Rogowacenie słoneczne wymaga oceny dermatologicznej, ponieważ część takich zmian może rozwinąć się w raka kolczystokomórkowego skóry. Nie oznacza to, że każda plama stanie się nowotworem. Nie można jednak wiarygodnie przewidzieć, która pozostanie stabilna, dlatego znaczenie mają prawidłowe rozpoznanie, dobranie leczenia i kontrola skóry.

Jak wygląda rogowacenie słoneczne?

Zmiana może być łatwiejsza do wyczucia niż do zobaczenia. Pod palcem przypomina chropowaty fragment skóry lub drobny papier ścierny. Jej kolor bywa cielisty, różowy, czerwony albo brunatny, a powierzchnia może być pokryta suchą łuską.

Najczęstsze lokalizacje to miejsca przewlekle eksponowane na słońce:

• twarz, szczególnie czoło, nos, policzki i skronie;
• małżowiny uszne;
• nieowłosiona skóra głowy;
• czerwień wargowa dolnej wargi;
• dekolt;
• przedramiona i grzbiety dłoni.

Pojedyncze ognisko może mieć kilka milimetrów, ale zmiany występują również licznie na większym obszarze skóry uszkodzonej przez słońce. Czasami są tkliwe, swędzą, pieką albo krwawią po podrażnieniu. Gruba, twarda łuska lub wyraźny róg skórny wymagają szczególnie uważnej oceny.

Dlaczego powstaje rogowacenie słoneczne?

Najważniejszą przyczyną jest skumulowane przez lata działanie promieniowania UV. Znaczenie ma nie tylko opalanie podczas urlopu, lecz także codzienna ekspozycja w pracy, ogrodzie, podczas spacerów i uprawiania sportu.

Ryzyko zwiększają między innymi:

• jasna karnacja i łatwe powstawanie oparzeń słonecznych;
• liczne oparzenia w przeszłości;
• praca lub aktywność spędzana przez wiele lat na zewnątrz;
• korzystanie z solarium;
• starszy wiek;
• przerzedzenie włosów lub łysienie odsłaniające skórę głowy;
• obniżona odporność, na przykład po przeszczepieniu narządu;
• wcześniejsze rogowacenia słoneczne lub nowotwory skóry.

Zmiany mogą wystąpić także u młodszej osoby, zwłaszcza po intensywnej ekspozycji na UV. Opalenizna nie jest ochroną przed dalszym uszkodzeniem skóry.

Czy rogowacenie słoneczne jest rakiem skóry?

Rogowacenie słoneczne jest zmianą przednowotworową związaną z nieprawidłowym dojrzewaniem keratynocytów w naskórku. Część ognisk pozostaje stabilna lub okresowo staje się mniej widoczna, część nawraca, a niektóre mogą przejść w raka kolczystokomórkowego.

Ryzyka pojedynczej zmiany nie da się dokładnie określić na podstawie samego wyglądu. Ponadto liczne ogniska świadczą o tak zwanym polu kancerogenezy — większym obszarze skóry, w którym przewlekłe uszkodzenia posłoneczne mogą być obecne również poza widocznymi plamami.

Szczególną czujność powinny budzić szybkie powiększanie się zmiany, twarde nacieczenie u podstawy, narastająca tkliwość, owrzodzenie, samoistne krwawienie oraz nawracający strup. Takie objawy nie przesądzają o nowotworze, ale są wskazaniem do szybszej konsultacji.

Nie każda szorstka plama jest rogowaceniem słonecznym

Podobny obraz mogą mieć między innymi łojotokowe rogowacenie, wyprysk, łuszczyca, brodawka wirusowa, liszaj płaski oraz wczesne postacie raka kolczystokomórkowego lub podstawnokomórkowego. Zaczerwieniona, łuszcząca się plama na wardze może wymagać różnicowania także ze stanem przednowotworowym czerwieni wargowej.

Samodzielne stosowanie kwasów, preparatów do usuwania brodawek albo mechaniczne zdrapywanie zmiany może utrudnić ocenę, wywołać stan zapalny i opóźnić rozpoznanie. Jeżeli ognisko utrzymuje się lub nawraca w tym samym miejscu, lepiej pokazać je dermatologowi.

Jak wygląda diagnostyka?

Dermatolog ocenia całą zmianę oraz otaczającą skórę, uwzględniając lokalizację, grubość, objawy i tempo rozwoju. Pomocne jest badanie dermatoskopowe, które pozwala dokładniej obejrzeć powierzchnię i struktury niewidoczne gołym okiem.

Biopsja lub usunięcie zmiany z badaniem histopatologicznym może być potrzebne, gdy obraz jest niejednoznaczny albo pojawiają się cechy budzące podejrzenie raka skóry. Badanie fragmentu tkanki pozwala ocenić charakter i głębokość procesu. Leczenie niszczące zmianę bez uzyskania materiału nie zawsze jest właściwym pierwszym wyborem, jeżeli rozpoznanie budzi wątpliwości.

U osoby z jednym rogowaceniem warto również obejrzeć pozostałe miejsca eksponowane na słońce. Czasami najbardziej istotna zmiana nie jest tą, z którą pacjent zgłosił się do gabinetu.

Jak leczy się rogowacenie słoneczne?

Metodę dobiera się do liczby, grubości i lokalizacji zmian, zakresu uszkodzeń posłonecznych, fototypu, chorób współistniejących oraz możliwości pielęgnacji skóry podczas gojenia.

Leczenie pojedynczej zmiany

W przypadku typowego, ograniczonego ogniska lekarz może rozważyć krioterapię ciekłym azotem. Kontrolowane zamrożenie niszczy nieprawidłowe komórki. Po zabiegu mogą wystąpić ból, zaczerwienienie, pęcherz i strup, a u części osób przejściowe lub trwałe odbarwienie.

Zmiany grube, nawracające albo niejednoznaczne mogą wymagać łyżeczkowania, zabiegu chirurgicznego lub pobrania wycinka. Wybór metody zależy przede wszystkim od konieczności uzyskania rozpoznania histopatologicznego i zachowania bezpiecznego marginesu.

Leczenie większego pola skóry

Gdy ognisk jest wiele, leczenie może objąć cały obszar uszkodzeń posłonecznych, a nie tylko widoczne punkty. Dermatolog może zastosować lek miejscowy lub rozważyć terapię fotodynamiczną. W zależności od wskazań wykorzystuje się między innymi preparaty zawierające 5-fluorouracyl, imikwimod, diklofenak albo inne substancje zarejestrowane do leczenia rogowacenia słonecznego.

Terapie pola często wywołują wyraźne zaczerwienienie, pieczenie, nadżerki i złuszczanie. Jest to spodziewana reakcja na część metod, ale jej nasilenie powinno być omówione z lekarzem. Preparatów tych nie należy stosować samodzielnie ani pożyczać od innej osoby.

Czy po leczeniu zmiana może wrócić?

Tak. Usunięcie rogowacenia nie cofa wieloletnich uszkodzeń UV ani skłonności do powstawania kolejnych ognisk. Nawrót w leczonym miejscu może wynikać z niepełnego ustąpienia zmiany, a nowe plamy mogą pojawiać się w sąsiedztwie.

Terminy kontroli ustala się indywidualnie. Częstszej obserwacji mogą wymagać osoby z licznymi rogowaceniami, wcześniejszym nowotworem skóry, leczeniem immunosupresyjnym lub rozległym polem uszkodzeń posłonecznych.

Ochrona skóry i samokontrola – część praktyczna

1. Stosuj codziennie preparat przeciwsłoneczny o szerokim spektrum i wysokim SPF na odsłonięte okolice.
2. Nakładaj odpowiednią ilość produktu i ponawiaj aplikację podczas dłuższego pobytu na zewnątrz.
3. Korzystaj z kapelusza z rondem, odzieży ochronnej, cienia i okularów przeciwsłonecznych.
4. Nie zapominaj o uszach, nieowłosionej skórze głowy, grzbietach dłoni i czerwieni wargowej.
5. Unikaj celowego opalania i solarium.
6. Raz w miesiącu obejrzyj skórę w dobrym świetle, również z pomocą bliskiej osoby w trudno dostępnych miejscach.
7. Zwracaj uwagę na nowe, niegojące się, bolesne, krwawiące lub szybko rosnące zmiany.
8. Nie zdrapuj łuski i nie lecz niepewnej zmiany preparatem do brodawek.

Ochrona przeciwsłoneczna zmniejsza dalsze uszkodzenia, ale nie zastępuje oceny już istniejących ognisk.

Diagnostyka rogowacenia słonecznego w Zielonej Górze

W Derma Clinic w Zielonej Górze prowadzimy konsultacje dermatologiczne i ocenę zmian skórnych z użyciem dermatoskopii. W zależności od obrazu lekarz może zaplanować obserwację, krioterapię albo pobranie materiału do badania histopatologicznego.

Jeżeli zauważasz szorstką, nawracającą plamę w miejscu regularnie eksponowanym na słońce, zapraszamy na indywidualną konsultację. Jej celem jest potwierdzenie rozpoznania i wybór postępowania odpowiedniego dla rodzaju zmiany oraz kondycji skóry.

Rejestracja: +48 661 109 321
E-mail: recepcja@derma-clinic.com.pl
Adres: ul. Botaniczna 5, Zielona Góra