Symetryczne, brązowe lub szarobrunatne plamy na policzkach, czole i nad górną wargą mogą być objawem melazmy, nazywanej również ostudą. To przewlekłe zaburzenie pigmentacji, w którym znaczenie mają między innymi promieniowanie słoneczne, światło widzialne, predyspozycja genetyczna i wpływ hormonów.

Melazma nie jest zmianą zakaźną ani nowotworową, ale jej leczenie wymaga cierpliwości. Nawet po uzyskaniu poprawy skóra zachowuje skłonność do ponownego gromadzenia barwnika. Dlatego skuteczny plan nie opiera się wyłącznie na pojedynczym zabiegu – obejmuje właściwe rozpoznanie, regularną fotoprotekcję, leczenie aktywne oraz postępowanie podtrzymujące.

Jak wygląda melazma?

Zmiany mają postać nieregularnych plam o odcieniu od jasnobrązowego do szarobrunatnego. Zazwyczaj nie swędzą, nie bolą i nie łuszczą się. Najczęściej pojawiają się symetrycznie w obrębie:

• policzków i kości jarzmowych;
• czoła i skroni;
• grzbietu nosa;
• skóry nad górną wargą;
• brody i linii żuchwy.

Nasilenie pigmentacji może zmieniać się w ciągu roku. Plamy często ciemnieją wiosną i latem, po urlopie w słonecznym miejscu, a także po nieregularnym stosowaniu ochrony przeciwsłonecznej. U części osób przebarwienia utrzymują się jednak przez cały rok.

Dlaczego powstaje melazma?

Mechanizm melazmy jest złożony i nie ogranicza się do nadmiernej aktywności melanocytów. W zmianach obserwuje się również zaburzenia bariery naskórkowej, wpływ naczyń, przewlekłego stresu oksydacyjnego oraz zmiany w skórze właściwej związane z promieniowaniem UV.

Do czynników sprzyjających należą:

• predyspozycja rodzinna;
• regularna ekspozycja na promieniowanie UVA i UVB;
• światło widzialne, szczególnie jego wysokoenergetyczna część;
• ciąża i wahania hormonalne;
• antykoncepcja hormonalna lub hormonalna terapia zastępcza;
• niektóre leki i substancje światłouczulające;
• podrażnienie i stan zapalny po zbyt agresywnej pielęgnacji;
• przegrzewanie skóry u części pacjentów;
• nieprawidłowo dobrane procedury laserowe lub intensywne złuszczanie.

Melazma najczęściej dotyczy kobiet, ale może występować również u mężczyzn. Sama obecność przebarwień nie świadczy o zaburzeniu hormonalnym i nie oznacza, że każda osoba wymaga rozbudowanych badań laboratoryjnych.

Melazma czy inne przebarwienie?

Nie każda brązowa plama na twarzy jest melazmą. Podobny wygląd mogą mieć:

• przebarwienia pozapalne, na przykład po trądziku lub podrażnieniu;
• plamy soczewicowate związane z promieniowaniem słonecznym;
• przebarwienia polekowe;
• pigmentacja po zabiegach i urazach;
• przebarwienia kontaktowe wywołane kosmetykiem lub substancją zapachową;
• wybrane znamiona i inne zmiany barwnikowe.

Rozróżnienie ma znaczenie, ponieważ metody przydatne przy powierzchownych plamach posłonecznych nie zawsze są odpowiednie dla melazmy. Zbyt intensywne działanie może wywołać stan zapalny i wtórnie pogłębić pigmentację.

Jak rozpoznaje się melazmę?

Podstawą jest badanie skóry oraz wywiad dotyczący czasu pojawienia się zmian, ciąży, leków hormonalnych, ekspozycji na słońce, pielęgnacji i wcześniejszych terapii. Lekarz ocenia rozmieszczenie, kolor, granice oraz współistniejące cechy uszkodzenia posłonecznego.

Pomocne może być badanie dermatoskopowe, a niekiedy również ocena w lampie Wooda. Badania te ułatwiają analizę pigmentacji, ale nie przewidują z całkowitą pewnością odpowiedzi na leczenie. Biopsja jest potrzebna rzadko, głównie przy nietypowym obrazie lub wątpliwościach diagnostycznych.

Fotoprotekcja jest częścią leczenia

Bez konsekwentnej ochrony przed światłem nawet dobrze dobrana terapia może przynieść krótkotrwałą poprawę. W melazmie znaczenie ma nie tylko UV, lecz także światło widzialne. Z tego względu często rozważa się preparat o szerokim zakresie ochrony, SPF 50+ oraz ochronie UVA, a przy skłonności do melazmy również filtr barwiony zawierający pigmenty, takie jak tlenki żelaza.

Ochrona powinna obejmować:

• odpowiednią ilość preparatu nakładanego każdego ranka;
• ponowną aplikację podczas dłuższego pobytu na zewnątrz;
• kapelusz lub czapkę z szerokim rondem;
• unikanie celowego opalania i solarium;
• ochronę także podczas jazdy samochodem i pracy przy oknie;
• delikatną pielęgnację ograniczającą podrażnienie.

Fotoprotekcja nie usuwa istniejących plam, ale ogranicza bodźce pobudzające melanocyty i zmniejsza ryzyko szybkiego nawrotu.

Leczenie miejscowe melazmy

Preparaty stosowane na skórę są podstawą terapii. W zależności od fototypu, nasilenia zmian, tolerancji skóry i pory roku lekarz może rozważyć między innymi:

• kwas azelainowy;
• retinoid;
• kwas traneksamowy w preparacie miejscowym;
• wybrane substancje hamujące wytwarzanie melaniny;
• hydrochinon lub terapię złożoną – tam, gdzie jest to dostępne i pod kontrolą lekarza.

Silniejsze leczenie nie zawsze oznacza szybszy lub trwalszy rezultat. Nadmierne zaczerwienienie, pieczenie i złuszczanie mogą prowadzić do zapalenia, a następnie do przebarwienia pozapalnego. Schemat powinien być wprowadzany stopniowo i uwzględniać odbudowę bariery naskórkowej.

Retinoidy i część innych preparatów nie są stosowane w ciąży. Leczenia rozpoczętego przed ciążą nie należy kontynuować automatycznie bez konsultacji.

Cosmelan, Dermapen, mezoterapia igłowa i QuadroStar Pro Yellow

W aktualnej ofercie Derma Clinic znajduje się terapia depigmentacyjna Cosmelan, stosowana między innymi w melazmie i wybranych zaburzeniach pigmentacji. Procedura gabinetowa stanowi początek terapii, natomiast istotną częścią protokołu jest zalecona pielęgnacja domowa i fotoprotekcja.

U części pacjentów plan można uzupełnić o mikronakłuwanie urządzeniem Dermapen. Kontrolowane mikronakłucia uruchamiają procesy naprawcze skóry i mogą ułatwiać równomierne wprowadzanie odpowiednio dobranych substancji aktywnych. W przypadku melazmy intensywność zabiegu wymaga ostrożnego dopasowania do fototypu, kondycji bariery naskórkowej i aktywności zmian. Zbyt głębokie lub zbyt częste nakłuwanie może wywołać stan zapalny i nasilić przebarwienia pozapalne.

Mezoterapia igłowa może pełnić rolę terapii wspomagającej. W zależności od wskazań wykorzystuje się preparaty ukierunkowane między innymi na nawilżenie, stres oksydacyjny lub proces powstawania barwnika. Nie jest to jednak jedna, uniwersalna metoda leczenia melazmy — znaczenie mają skład podawanego preparatu, technika, odstępy między sesjami oraz równoległa fotoprotekcja i pielęgnacja domowa. Sam uraz po wkłuciach również może przejściowo podrażnić skórę, dlatego zabieg powinien być wykonywany po kwalifikacji.

W wybranych przypadkach można rozważyć również laser QuadroStar Pro Yellow, emitujący żółte światło o długości fali 577 nm. Energia tego urządzenia jest pochłaniana przede wszystkim przez hemoglobinę, dlatego jego rola może być szczególnie istotna wtedy, gdy melazmie towarzyszy widoczny komponent naczyniowy, rumień lub teleangiektazje. Zabieg nie jest uniwersalnym sposobem usuwania pigmentu i nie zastępuje leczenia depigmentacyjnego. O jego zastosowaniu decyduje ocena obrazu zmian, fototypu i reaktywności skóry.

W zależności od rodzaju przebarwień można rozważyć także odpowiednio dobrane peelingi chemiczne oraz inne procedury łączone. Zabiegi nie są jednak zamiennikiem prawidłowego rozpoznania, a ich kolejność i odstępy powinny wynikać z indywidualnego planu terapii.

Każda procedura wywołująca ciepło, nakłucia lub stan zapalny wymaga w melazmie szczególnej ostrożności, ponieważ u części pacjentów może nasilić pigmentację. Dlatego zabiegi gabinetowe najczęściej stanowią element terapii skojarzonej, wykonywany po przygotowaniu skóry i przy zachowaniu leczenia podtrzymującego.

Czy stosuje się leczenie doustne?

W wybranych przypadkach lekarz może rozważyć doustny kwas traneksamowy. Jest to zastosowanie wymagające dokładnego wywiadu i oceny ryzyka zakrzepowo-zatorowego. Lek nie jest odpowiedni dla każdej osoby, a przeciwwskazaniem mogą być między innymi przebyta zakrzepica, wybrane zaburzenia krzepnięcia i inne czynniki zwiększające ryzyko zakrzepu.

Kwasu traneksamowego nie należy stosować samodzielnie ani pozyskiwać bez kwalifikacji lekarskiej. Potencjalna korzyść musi być zestawiona z ryzykiem, a leczenie wymaga kontroli.

Dlaczego przebarwienia wracają?

Terapia zmniejsza widoczność pigmentu, ale nie usuwa trwałej skłonności melanocytów do nadmiernej reakcji. Nawrót może być związany z sezonem letnim, hormonami, przerwaniem fotoprotekcji, stanem zapalnym lub zbyt szybkim odstawieniem leczenia podtrzymującego.

Ocena efektów wymaga zwykle kilku miesięcy. Po uzyskaniu poprawy często stosuje się łagodniejszy schemat podtrzymujący. Celem jest kontrolowanie choroby przy możliwie dobrej tolerancji skóry, a nie agresywne usunięcie całego pigmentu w krótkim czasie.

Pielęgnacja skóry z melazmą – część praktyczna

1. Każdego ranka stosuj ochronę SPF 50+ o wysokiej ochronie UVA.
2. Rozważ filtr barwiony z tlenkami żelaza, zwłaszcza gdy pigmentacja nasila się pod wpływem światła widzialnego.
3. Ponawiaj aplikację przed dłuższym przebywaniem na zewnątrz.
4. Nie łącz samodzielnie kilku silnych kwasów, retinoidu i preparatów wybielających.
5. Ogranicz peelingi mechaniczne, szczoteczki i inne metody wywołujące przewlekłe podrażnienie.
6. Wprowadzaj aktywne składniki pojedynczo i obserwuj reakcję skóry.
7. Nie wykonuj zabiegu laserowego na przebarwienia bez wcześniejszego ustalenia ich rodzaju.
8. Poinformuj lekarza o ciąży, antykoncepcji hormonalnej, lekach i przebytej zakrzepicy.
9. Wykonuj zdjęcia kontrolne w podobnym świetle – codzienna obserwacja w lustrze może utrudniać obiektywną ocenę.
10. Traktuj leczenie podtrzymujące jako część terapii, także po rozjaśnieniu zmian.

Leczenie melazmy w Zielonej Górze

W Derma Clinic w Zielonej Górze rozpoczynamy terapię przebarwień od oceny rodzaju pigmentacji, fototypu, kondycji bariery skórnej i dotychczasowego leczenia. Plan może obejmować pielęgnację, fotoprotekcję, leczenie dermatologiczne oraz odpowiednio dobrane procedury, w tym terapię Cosmelan, Dermapen, mezoterapię igłową lub — przy określonych wskazaniach — laser QuadroStar Pro Yellow.

Jeżeli plamy na twarzy nawracają, ciemnieją po słońcu albo nie odpowiadają na stosowane kosmetyki, zapraszamy na indywidualną konsultację. Jej celem jest potwierdzenie rozpoznania i ułożenie etapowego planu. Tempo oraz zakres rozjaśnienia zmian są indywidualne, a melazma może wymagać leczenia podtrzymującego.

Rejestracja: +48 661 109 321
E-mail: recepcja@derma-clinic.com.pl
Adres: ul. Botaniczna 5, Zielona Góra